ARTIK EKONOMİ İNSAN YAŞAMINDA EGEMENDİR

Yeni Sikkeler kesilirken-…ve paranın birimleri-Amerika’nm Avrupa’ya etkisi-Takasparası-Kur değeri-Para ve pahalüık-Yine senetler konusu-Borsalarda-Lâle’nin getirdiği sarsıntı-Kâğıttan para-Law düzenlemesi-”Assignatzia” ve “Dollar”,

Haçlı Seferleri’nden sonraki dönemde olduğu gibi, şimdi de değerli madenlerin bollaşması, yeni sikkeler kesilmesine olanak sağlamıştı. Birliğini kurmuş ve zenginleşmiş İspanya, kendi para düzenini gerçekleştirdi (1537). Çoğu Sevilla’da, gemilerin boşaltıldığı yerin yakınında hazırlanmış sikkeler bir birim oluşturmuştur. 3 gramdan biraz fazla ağırlığıyla altın escudo, Fransız **£cu”suna yakın değerdeydi ’1537). Bunun iki katı değerinde “doublone”, halk tarafından “pislole”ye gösterilene benzer bir İlgiyle karşılandı. Gümüş “duro” Gırnata’nın alınmasından sonra doğmuştur ve bugün bile dünyaca tanınan bir ardılı vardır. (1497). Bu İspanyol du-ro’su, Bohemya’da, Joachimsthaler gümüşü madenleri sahibi Kont von Schlİck tarafından kestirilmiş gümüş sikkelerle eşit değerdeydi (1519). Onlara Joachimsthaler ya da kısaca tha-ler deniliyordu.

Almanya ve İspanya devletlerinin hükümdarı V. Kari döneminde duro ile thaler birbirine ayarlandı ve “Thalcr” kelimesi Kastilya ağzında daha yumuşak bir şekilde söylenerek “Dolera” adını aldı. Meksika’da kurulan sikke darphanelerinde aynı tipte (yaklaşık 25 gram saf gümüşten) pa-

ra basıldı (1525). Pîaster adıyla dört yüz yıl boyunca bütün Amerika kıtasına yayıldı. Pasifik Okyanusu’nu aşıp egemenliğini Hint Okyanusu kıyılarına ulaştırdı. Bu sırada kurulan Amerika Birleşik Devletleri dolera’-nın yeniden canlandınlmasıyla “Dol-lar’Mna kavuşmuş bulunuyordu.

Bütün ülkelerde elden ele dolaşan İspanyol sikkelerinin görkemiyle diğer ulusların paralarının boy Ölçüşe-mediğİ anlaşılmaktadır, “livre tour-nois”, “sous” ve “deniers” para birimlerine dayanan Fransa altın “ecu’-'suna ve üzerinde Kralın başı bulunduğundan “teston” (tete-baş) denilen gümüş bir sikkeye sahipti. Sterling, Shilling ve Pence’e dayanan İngiltere; üstünde kralın resmi bulunan bir altın sikke kestirmiş, adına “Sovereİgn” denmişti (113). Buna karşılık Shilling ile teston’lar gümüştendi (1489). Başka ülkelerde paraların karmakarışık lığı ise sürüyordu, özellikle bir yığın devlete bölünmüş Almanya’da ve birliğini kuramamış İtalya’da bu karışıklık daha da belirgindi .