KÖMÜR NEDİR?SANAYİ DEVRİMİNE KATKILARI

Kömür nedir?. Bu soru kuramcıların akıllarını ancak uygulamacılar kömürle ilgilenmeye koyulduktann sonra yormaya başlamıştır. Olay, XV. ve XVI. yüzyılda geçiyordu. Taş kömürünün ısınınca zift terlediği ve herhangi bir biçimde petrolle İlişiği olması gerektiğinin farkına vanlalı çok olmuştur. XVI. yüzyılın ünlü bilgini (mineralog, geolog, doktor ve maden ocağı uzmanı) Georgius Agricoİa’ya (Saksonyalıydı ve asıl adı George Ba-uer’di) göre; taşkömürü, toprak içinde kükürtle karışarak sertleşmiş petrolden başka bir sey olamazdı.

TAŞKÖMÜRÜN UZUN

GEÇMİŞİ

İnsan, gereklilik duyduğu şeyi bulduğu sürece yeniliklere uzak durur. Kömür İşinde de böyle oldu. Eski çağ dünyasının taşkömürtinü bildiğine bugün artjk hiç kuşkumuz kalmamıştır. Yunanlılar, bu yer kömürüne “littıanthrax” diyorlardı ve deyim bugüne kadar rja yaşamıştır. İtalyanca’da taşkömürüne hâlâ “litantrace” denir. Bundan başka, bugünkü antra Romalılar da taşkömürüne “Carta) fossilis” diyorlardı.

Çinliler taşkömürünü çok erken kullanmaya başlamışa benziyorlar. Ünlü gezgin Marco Polo’nun yazdıklarından anlaşılan budur. Anlattığına göre; Çinliler, taşkömürünü değişik sanayi işlerinde kullanıyorlardı. Sözgelişi, ünlü Çin porselenlerini taşkö-mürüyle piş iriyorlardı. Marco Polo’nun sözlerinden Çinlilerin bu işi, çok önceden beri yapmaya başlamış oldukları ortaya çıkar. Oysa, Marco Polo bu geziye XIII. yüzyıl bitip XIV. yüzyıla geçilirken çıkmıştı.

Peki, nasıl oldu da bugün onlar-sız bir günümüzü bile geçiremeyece-ğİmi/ bu olağanüstü enerji birikimleri Avnıpu’da bu kadar uzun bir süre klimcııin v,(u\i\u- ı/ıııpmadı?.. Kimse tutkoıııihuııtı ılıı^iıımedi de ondan. (,’üııku »tetiklik diye ne haıuınıyorsa., hepsi de odundun bol bol ıılııııyordu.

takııt bir yundun da Avrupalının ilgİHİni taşkömüıdnc çevireceği gün yaklaşıyordu. Odun, gittikçe kıllas maya başlamışı, ötede beride kanun koyucular ormanları korumaya koyulmuşlardı. HU k

mürii ülkelerinden biri, Saksonya'dır. Orada daha X. yüzyılda kömürden söz edilir, Fakat ocakların İşletilmesine sonradan başlanmıştı. XV. yüzyılda da artık sürekli olarak kömür çıkarılıyordu.

Kömür, ancak belli başlı tüketicisi demir sanayii ortaya çıktıktan sonra işletme maddesi haline gelebildi. Bu XVIII. yüzyılda ve taşkömürün/ien liokkömürü yapımının öğrenilmesiy-le gerçekleşti.

XVIII. yüzyılın sonunda ortaya bir kömür harcayıcısı daha çıktı: Havagazı lambası. Taşkömüründen gaz çıkarma konusundaki ilk deneyim önemsenmezse, havagazı sanayiinin ilk kurucusu, buhar makinesinin icadında Watt’ın başlıca yardımcısı olan Wiliam Murdock’dur. Çok yetenekli bir adam olan bu Murdock, 1792 yılında evini kömür gazıyla ışıklandırıyordu.

Bununla birlikte, havagazı, ancak Frankl’urtlu Winzler’in Londra’ya gidip Mfstfr \Vinsor adını alması ve bir havagazı şirketi kurmasından sonra yayılabildi. Birkaç yıl sonra da bu ye-nİ ışık, kiliselere ve hatta parlamentoya bile girdi.

XIX. yüzyıl, herkesin bildiği gibi kömür ve demir yüzyılıdır. İkisine de sahip olan ülke, “refah ülkesi”ydi. Ama bu tür ülkeler de öyle çok değildi, tik olarak İngiltere kendi kömürünü yine kendi demir madenlerinde kullanabiliyor, ondan sonra da bu zenginlik Amerika’ya geçiyordu. Sonradan Almanya da bunlar arasına katıldı. Ama ne ingiltere’de ve ne de Almanya’da yeterince demir yoktu. Dışarıdan demir cevheri getirtmek zorundaydılar, Oysa, her İkilinde de kömür madeni vardı.